بحران هرمز فقط مسئله نفت عبوری از یک تنگه نیست؛ ذخایر اضطراری جهان که برای اختلال‌های کوتاه‌مدت ساخته شده بودند، اکنون زیر فشار یک بحران طولانی قرار گرفته‌اند. با مصرف بیش از ۳۲۵ میلیون بشکه، حاشیه امن بازار کوچک‌تر می‌شود.
۳۲۵ میلیون بشکه از سپر اضطراری مصرف شد
آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین برآورد خود اعلام کرده از بسته اضطراری ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای که در ۱۱ مارس تصویب شد، حدود ۳۲۵ میلیون بشکه تاکنون آزاد شده است؛ یعنی بیش از ۸۰ درصد کل تعهد. هم‌زمان گروه ۷ نیز با آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه دیگر موافقت کرده است.
این اعداد در نگاه اول بزرگ‌اند، اما مسئله اصلی زمان است. تنگه هرمز پیش از بحران روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده را جابه‌جا می‌کرد؛ حدود یک‌چهارم تجارت دریابرد نفت جهان. بنابراین ذخایری که در قالب صدها میلیون بشکه آزاد می‌شوند، در برابر اختلالی که ماه‌ها ادامه پیدا کند، دیگر یک سپر نامحدود نیستند.
مشکل فقط کمبود نفت خام نیست
پیچیدگی بحران زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم کمبود اصلی بازار اکنون در گازوئیل و فرآورده‌های پالایشی احساس می‌شود، نه صرفاً نفت خام. آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش سپتامبر اعلام کرد صادرات فرآورده‌های پالایش‌شده و LPG از کشورهای خلیج فارس در ماه اوت تقریباً ۶۰ درصد، معادل ۳.۷ میلیون بشکه در روز، کمتر از فوریه بوده است. صادرات خالص گازوئیل و گازوئیل حرارتی کشورهای خلیج فارس نیز تنها حدود ۳۹۰ هزار بشکه در روز بود؛ کمی بیش از یک‌چهارم سطح پیش از جنگ.
این یعنی افزایش ذخایر نفت خام به‌تنهایی الزاماً مشکل را حل نمی‌کند. نفت باید پالایش شود و ظرفیت پالایشی نیز محدود است. به همین دلیل، فشار بر گازوئیل می‌تواند برای حمل‌ونقل، کشاورزی و صنایع، سریع‌تر از کمبود نفت خام خود را نشان دهد.
آمریکا هم حاشیه امن سابق را ندارد
یکی از روشن‌ترین نشانه‌های فرسایش این حاشیه امن، وضعیت ذخیره راهبردی نفت آمریکا (SPR) است. موجودی این ذخیره در هفته منتهی به ۲۵ سپتامبر به ۲۸۳.۸ میلیون بشکه رسید؛ پایین‌ترین سطح از اکتبر ۱۹۸۲. این رقم در حالی ثبت شده که ظرفیت مجاز ذخیره حدود ۷۱۴ میلیون بشکه است.
واشنگتن در ۲۹ سپتامبر نیز عرضه وام‌دهی ۴۰ میلیون بشکه دیگر از ذخیره راهبردی را اعلام کرد؛ اقدامی که آخرین سهم آمریکا از برنامه آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای آژانس محسوب می‌شود.
در سطح جهانی نیز مشکل فقط حجم ذخایر نیست. آژانس می‌گوید از بیش از ۱.۸ میلیارد بشکه ذخایر اضطراری اعضا، حدود ۶۰۰ میلیون بشکه ذخایر صنعتی اجباری است؛ یعنی نفتی که شرکت‌ها برای فعالیت عادی خود نگه می‌دارند و نمی‌توان آن را بدون هزینه عملیاتی سنگین تخلیه کرد.
زمستان، آزمون واقعی ذخایر است
سناریوی اصلی بازار همچنان به بازگشت جریان نفت خاورمیانه وابسته است. گزارش سپتامبر آژانس پیش‌بینی می‌کند تقاضای جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز کاهش یابد؛ اما هم‌زمان هشدار می‌دهد اختلال‌های طولانی‌مدت، به‌ویژه در فرآورده‌های میان‌تقطیر، فشار بیشتری بر آسیا وارد خواهد کرد.
از این منظر، مسئله اصلی دیگر این نیست که جهان چند میلیارد بشکه نفت ذخیره کرده است. مسئله این است که چه مقدار از آن قابل استفاده، از نوع مورد نیاز و در دسترس است و این ذخایر تا زمان بازگشت جریان عادی دوام می‌آورند یا نه.
اگر هرمز در ماه‌های آینده بازگشایی شود، ذخایر می‌توانند نقش همان پل اضطراری را ایفا کنند که برای آن ساخته شده‌اند. اما اگر اختلال تا ۲۰۲۷ کشیده شود، ساختار ۱۹۷۴ با آزمونی روبه‌رو خواهد شد که برای آن طراحی نشده بود: بحرانی طولانی که هم نفت خام و هم فرآورده‌های حیاتی را هم‌زمان تحت فشار قرار می‌دهد.
در چنین شرایطی، عدد ذخایر دیگر پاسخ مسئله نیست؛ زمان باقی‌مانده تا بازگشت عرضه عادی، معیار واقعی امنیت انرژی خواهد بود.
نظر شما